جستجو
دسته بندی مقالات
اطلاعات تماس
داربست یک سازه موقت است که برای ایجاد دسترسی، نگهداری تجهیزات یا تحمل بار در مراحل مختلف اجرای پروژه استفاده می‌شود. بسته به نوع داربست، کاربرد آن می‌تواند از ایجاد مسیر دسترسی برای نیروهای اجرایی در نمای ساختمان تا زیرسازی قالب‌های بتنی و تحمل بار دال و سقف متفاوت باشد.
به همین دلیل وقتی از «داربست» صحبت می‌کنیم، در واقع درباره یک محصول واحد صحبت نمی‌کنیم. انواع داربست از نظر ساختار، روش اتصال، میزان باربری و کاربرد با یکدیگر تفاوت دارند و انتخاب نوع مناسب باید براساس نیاز واقعی پروژه انجام شود.
برای مثال داربستی که برای دسترسی به نمای ساختمان استفاده می‌شود الزاماً برای تحمل بار بتن تازه مناسب نیست. در مقابل، برخی سیستم‌های مدولار مانند داربست مثلثی یا چکشی با هدف ایجاد شبکه نگهدارنده زیر قالب طراحی و اجرا می‌شوند.
شناخت انواع داربست قبل از انتخاب تجهیزات اهمیت زیادی دارد؛ زیرا استفاده از سیستم نامناسب می‌تواند باعث افزایش هزینه، کند شدن اجرا یا ایجاد مشکل در ایمنی و پایداری پروژه شود.
داربست‌بندی به فرآیند طراحی، مونتاژ و استقرار یک سازه موقت گفته می‌شود که برای دسترسی یا تحمل بار مورد استفاده قرار می‌گیرد.
نوع داربست‌بندی به هدف اجرا بستگی دارد. در یک پروژه ممکن است داربست برای نمای ساختمان و رفت‌وآمد نیروها اجرا شود، اما در پروژه دیگری هدف اصلی ایجاد زیرسازی برای قالب سقف بتنی باشد.
در داربست‌بندی باید چند موضوع مهم بررسی شود:
در پروژه‌های عمرانی، تجربه نشان می‌دهد انتخاب سیستم تنها براساس عادت تیم اجرایی همیشه بهترین نتیجه را نمی‌دهد. ممکن است سیستمی که در یک پروژه عملکرد مناسبی داشته، در پروژه دیگر به دلیل تفاوت ارتفاع، بار یا شکل سازه انتخاب مناسبی نباشد.
داربست‌ها را می‌توان براساس کاربرد و ساختار به گروه‌های مختلف تقسیم کرد. برخی برای ایجاد دسترسی در ارتفاع استفاده می‌شوند و برخی دیگر نقش سیستم پشتیبان و زیرسازی را دارند.
از انواع پرکاربرد داربست می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
هرکدام از این سیستم‌ها ساختار و کاربرد متفاوتی دارند.
داربست لوله‌ای یکی از شناخته‌شده‌ترین انواع داربست ساختمانی است و معمولاً برای ایجاد دسترسی در ارتفاع استفاده می‌شود.
این سیستم از لوله‌های فولادی تشکیل می‌شود که با استفاده از بست‌های مخصوص به یکدیگر متصل می‌شوند. نحوه چیدمان لوله‌ها می‌تواند براساس شکل ساختمان و شرایط محل اجرا تغییر کند و همین انعطاف یکی از ویژگی‌های مهم این نوع داربست است.
داربست لوله‌ای در پروژه‌هایی مانند:
کاربرد زیادی دارد.
در اجرای این سیستم، کیفیت لوله داربست و بست‌ها اهمیت دارد. لوله‌های تغییرشکل‌یافته یا بست‌های آسیب‌دیده می‌توانند پایداری شبکه را تحت تأثیر قرار دهند.
همچنین باید توجه داشت که داربست لوله‌ای عمدتاً برای دسترسی استفاده می‌شود و نباید بدون محاسبه فنی به‌عنوان سیستم تحمل بار سنگین قالب‌بندی استفاده شود.
داربست مثلثی یکی از سیستم‌های مدولار مورد استفاده در کفراژ و زیرسازی قالب‌های بتنی است.
این سیستم از فریم‌های آماده تشکیل می‌شود که با مهارهای عرضی و قطری به یکدیگر متصل می‌شوند و یک شبکه پایدار برای انتقال بار ایجاد می‌کنند.
داربست مثلثی معمولاً در پروژه‌هایی مانند:
استفاده می‌شود.
یکی از مزایای مهم این سیستم، ساختار فریمی و مونتاژ نسبتاً سریع آن است. فریم‌ها می‌توانند روی یکدیگر قرار بگیرند و با استفاده از سرجک و کفشک، ارتفاع و تراز سیستم تنظیم شود.
با این حال، فاصله فریم‌ها و تعداد آنها نباید به‌صورت تجربی تعیین شود. ضخامت دال، ارتفاع، بار بتن و شرایط بستر همگی باید در چیدمان شبکه در نظر گرفته شوند.
داربست چکشی یکی دیگر از سیستم‌های مدولار داربست‌بندی است که از پایه‌های عمودی و مهارهای افقی تشکیل می‌شود.
اتصال قطعات در این سیستم از طریق گره‌های مخصوص روی پایه‌ها انجام می‌شود و برای مونتاژ معمولاً نیازی به بست‌های رایج داربست لوله‌ای نیست.
داربست چکشی در پروژه‌هایی که نیاز به یک شبکه منظم و قابل توسعه وجود دارد کاربرد دارد و می‌تواند برای زیرسازی و همچنین برخی کاربردهای دسترسی استفاده شود.
مزیت اصلی آن امکان گسترش سیستم در جهت‌های مختلف و مونتاژ مدولار است.
در انتخاب داربست چکشی باید علاوه بر ارتفاع، نوع بار و نحوه استفاده از سیستم نیز بررسی شود.
داربست کاپلاک یکی دیگر از سیستم‌های مدولار است که از پایه‌های عمودی، اعضای افقی و اتصالات مخصوص تشکیل می‌شود.
در این سیستم، اتصال قطعات از طریق قفل‌های فنجانی یا Cup انجام می‌شود. این ساختار امکان ایجاد یک شبکه منظم در ارتفاع و سطح را فراهم می‌کند.
کاپلاک می‌تواند در پروژه‌های مختلف برای دسترسی یا ایجاد زیرسازی استفاده شود و قابلیت توسعه در چند جهت را دارد.
یکی از تفاوت‌های اصلی آن با داربست مثلثی این است که واحد اصلی سیستم یک فریم کامل نیست؛ بلکه شبکه از پایه‌ها و اعضای افقی تشکیل می‌شود.
به همین دلیل نحوه مونتاژ و مدیریت قطعات در این سیستم متفاوت است.
شورینگ یک نوع داربست مشخص نیست؛ بلکه به مفهوم ایجاد تکیه‌گاه موقت برای تحمل و انتقال بار گفته می‌شود.
در پروژه‌های بتنی، شورینگ معمولاً زیر قالب سقف یا دال اجرا می‌شود تا وزن قالب، بتن تازه و بارهای اجرایی به سطح زیرین منتقل شود.
سیستم شورینگ می‌تواند با تجهیزات مختلفی اجرا شود. برای مثال داربست مثلثی، سیستم چکشی، کاپلاک یا تجهیزات دیگر می‌توانند بخشی از یک سیستم شورینگ باشند.
بنابراین هنگام استفاده از اصطلاح «داربست شورینگ» باید مشخص شود منظور دقیقاً چه نوع تجهیزات و چه نوع چیدمانی است.
یکی از مهم‌ترین تفاوت‌هایی که باید در شناخت انواع داربست در نظر گرفته شود، تفاوت میان داربست دسترسی و داربست زیرسازی است.
هدف اصلی ایجاد مسیر ایمن برای حضور نیروهای اجرایی در ارتفاع است.
نمونه رایج آن داربست لوله‌ای در نمای ساختمان است.
هدف اصلی تحمل و انتقال بار قالب، بتن یا سازه موقت است.
داربست مثلثی و برخی سیستم‌های مدولار در این گروه قرار می‌گیرند.
این دو کاربرد نباید با هم اشتباه گرفته شوند. سیستمی که برای رفت‌وآمد افراد طراحی شده الزاماً توان تحمل بار زیاد بتن را ندارد.
برای انتخاب سریع‌تر، می‌توان انواع اصلی داربست را به شکل زیر مقایسه کرد:
نوع داربست | ساختار اصلی | کاربرد متداول | ویژگی مهم |
لوله‌ای | لوله و بست | دسترسی و نما | انعطاف بالا در چیدمان |
مثلثی | فریم‌های مدولار | زیرسازی دال و سقف | مونتاژ سریع و شبکه فریمی |
چکشی | پایه و مهار افقی | زیرسازی و داربست مدولار | قابلیت توسعه در چند جهت |
کاپلاک | پایه و اتصال فنجانی | دسترسی و زیرسازی | اتصال مدولار و منظم |
شورینگ | سیستم نگهدارنده | تحمل بار قالب و بتن | مفهوم کلی سیستم پشتیبان |
این جدول تنها برای شناخت اولیه است و انتخاب نهایی باید براساس مشخصات واقعی پروژه انجام شود.
پاسخ این سؤال به شرایط پروژه بستگی دارد و نمی‌توان یک سیستم را برای همه پروژه‌ها بهترین دانست.
برای انتخاب، باید ابتدا مشخص شود هدف از داربست چیست.
اگر هدف دسترسی به نمای ساختمان باشد، داربست لوله‌ای می‌تواند یکی از گزینه‌های متداول باشد.
اگر هدف زیرسازی دال یا سقف بتنی سنگین باشد، سیستم‌هایی مانند داربست مثلثی یا سایر سیستم‌های مدولار می‌توانند مناسب‌تر باشند.
در پروژه‌هایی با هندسه پیچیده، امکان تغییر چیدمان نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
هرچه ارتفاع بیشتر شود، کنترل پایداری داربست اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
در ارتفاع‌های بالا، عواملی مانند:
• شاقولی بودن پایه‌ها
• کیفیت اتصال
• مهاربندی
• مقاومت بستر
• نیروهای جانبی
اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.
به همین دلیل افزایش ارتفاع فقط به معنی اضافه کردن تعداد بیشتری قطعه نیست.
سیستم باید در ارتفاع موردنظر نیز پایداری کافی داشته باشد.
ظرفیت باربری یک سیستم داربست به عوامل متعددی وابسته است.
از جمله:
یکی از خطاهای رایج مقایسه داربست‌ها فقط براساس وزن یک قطعه است.
وزن می‌تواند بخشی از مشخصات محصول باشد، اما ظرفیت کل سیستم را به‌تنهایی مشخص نمی‌کند.
پیش از اجرای داربست، بهتر است تجهیزات و محل اجرا بررسی شوند.
قطعاتی که دچار خمیدگی، شکستگی جوش یا خوردگی شدید شده‌اند نباید بدون کنترل وارد شبکه شوند.
سطح زیر داربست نیز باید توان تحمل بار را داشته باشد.
در سیستم‌های زیرسازی، نشست یک پایه می‌تواند باعث تغییر تراز کل بخش شود و در قالب‌بندی بتن مشکلاتی مانند خیز یا تغییر شکل ایجاد کند.
در داربست‌های دسترسی نیز اتصال مناسب و ایجاد مسیر امن برای نیروها اهمیت دارد.
مقایسه قیمت انواع داربست فقط با نگاه کردن به قیمت هر قطعه روش دقیقی نیست.
هر سیستم تعداد و نوع قطعات متفاوتی دارد و هزینه نهایی باید براساس کل تجهیزات موردنیاز پروژه بررسی شود.
برای مثال ممکن است یک سیستم قیمت واحد بالاتری داشته باشد اما به تعداد قطعات کمتری نیاز داشته باشد یا سرعت مونتاژ بیشتری ایجاد کند.
بنابراین در مقایسه اقتصادی بهتر است موارد زیر هم‌زمان بررسی شوند:
در پروژه‌های واقعی، عملکرد مناسب سیستم تنها به نوع داربست وابسته نیست.
یک داربست باکیفیت اگر به‌درستی مونتاژ یا مهاربندی نشود، نمی‌تواند عملکرد مناسبی داشته باشد.
در مقابل، انتخاب صحیح تجهیزات، چیدمان مناسب، کنترل اتصالات و بررسی بستر می‌تواند اجرای داربست را ایمن‌تر و اقتصادی‌تر کند.
به همین دلیل هنگام انتخاب سیستم باید هم مشخصات تجهیزات و هم روش اجرا در نظر گرفته شود.
داربست‌ها براساس کاربرد و ساختار به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند و هر سیستم برای شرایط مشخصی مناسب‌تر است.
داربست لوله‌ای بیشتر برای دسترسی در ارتفاع استفاده می‌شود، در حالی که داربست مثلثی، چکشی و کاپلاک می‌توانند در سیستم‌های مدولار و زیرسازی نیز کاربرد داشته باشند. شورینگ نیز مفهوم کلی ایجاد تکیه‌گاه موقت برای تحمل بار است و می‌تواند با سیستم‌های مختلف اجرا شود.
برای انتخاب نوع داربست باید هدف اجرا، ارتفاع، میزان بار، شکل سازه، شرایط کارگاه و نحوه مونتاژ بررسی شود.
در نهایت بهترین انتخاب سیستمی است که متناسب با شرایط واقعی پروژه، پایداری کافی، سرعت اجرای مناسب و هزینه منطقی ایجاد کند.
